Вы напэўна сутыкаліся з сітуацыяй “сядзіш у чарзе да лекара гадзіну, а прыём доўжыцца дзве хвіліны”. Аказваецца, такія сітуацыі можна назваць парушэннем правоў пацыента. І ілюстрацыяй праблем медыцынскай сферы Беларусі. Журналісты Hrodna.life даведаліся, якія правы і абавязкі ёсць у пацыента ў нашай краіне, як звяртацца да лекараў па дапамогу і як падаваць звароты, калі дапамога была аказана не так, як вам таго хацелася.
Права грамадзян Беларусі на ахову здароўя замацавана Канстытуцыяй. Таксама ў Беларусі існуе і асобны Закон аб ахове здароўя, які рэгулюе многія сферы медыцыны: ад працы медычных камісій да правядзення стэрылізацыі. У хуткім часе ў краіне рыхтуюцца прыняць асобны Кодэкс аб ахове здароўя.
І праект будучага кодэкса, і закон аб ахове здароўя ўтрымліваюць артыкул “Правы пацыентаў”. Сярод іншага, пацыент мае права на:
- выбар лекара і месца лячэння;
- удзел у выбары метадаў аказання дапамогі;
- знаходжанне ва ўмовах, якія дазваляюць рэалізаваць права на бяспеку і абарону асабістай годнасці;
- паважлівае і гуманнае стаўленне з боку работнікаў аховы здароўя;
- атрыманне ў даступнай форме інфармацыі аб стане ўласнага здароўя і прымяняемых метадах аказання дапамогі;
- азнаямленне з медыцынскімі дакументамі аб стане ўласнага здароўя;
- выбар асоб, якім можа быць паведамлена інфармацыя аб стане здароўя;
- адмова ад аказання медыцынскай дапамогі;
- палягчэнне болю, звязанай з захворваннем або умяшаннем, усімі метадамі аказання дапамогі з улікам магчымасцяў месца лячэння.
Пацыенты маюць і абавязкі. Сярод іх, да прыкладу, клопат пра сваё здароўе, выкананне рэкамендацый лекара і паважлівае стаўленне да медперсаналу.
Калі і як звяртацца да лекараў па дапамогу і чаму дурных пытанняў не бывае
Не варта саромецца звярнуцца да лекара, калі вас нешта турбуе. “Калі ў вас ёсць нейкія сумневы ў дачыненні да свайго здароўя — лепш запісацца да лекара і спытаць пра ўсё на прыёме. Дурных пытанняў не бывае”, – лічыць Станіслаў Салавей, акушэр-гінеколаг з больш чым 10-гадовым стажам, а таксама намеснік прадстаўніцы па сацыяльнай палітыцы Аб’яднанага пераходнага кабінета па пытаннях аховы здароўя.
Па законе пацыент мае права на выбар лекара. Калі вас не задаволіла кансультацыя з лекарам-тэрапеўтам, вы маеце права выбраць іншага спецыяліста. Такі ж прынцып працуе і з больш “педантычнымі” спецыялістамі — да прыкладу, з мужчынам-гінеколагам ці жанчынай-уролагам.
Перад запісам да кардыёлага, неўролага і эндакрынолага спатрэбіцца кірунак лекара агульнай практыкі. Станіслаў Салавей лічыць такую практыку правільнай – без медыцынскай адукацыі вам будзе складана зразумець, які ўсё ж такі лекар вам патрэбны. Таксама тычыцца экстранай сітуацыі. Едзьце ў бальніцу — спецыялісты на месцы разбяруцца, які менавіта лекар вам патрэбны. У Гродне ў любы час дня і ночы дзяжураць спецыялісты бальніцы хуткай медыцынскай дапамогі па адрасе Савецкіх Пагранічнікаў, 115.
Як напісаць зварот?
Лекар абавязаны аказаць дапамогу пацыенту, а таксама даць пацыенту на выбар усе варыяцыі лячэння — гэта законнае права пацыента. Калі ж вы засталіся нездаволенымі паслугамі лекараў ці іншага персаналу медыцынскіх устаноў, у вас ёсць магчымасць напісаць афіцыйны зварот у адміністрацыю ўстановы, Гарздраў або Аблздраў (у Гродне і вобласці гэта Галоўнае ўпраўленне аховы здароўя Гродзенскага абласнога выканаўчага камітэта — Hrodna.life). Можна напісаць зварот і ў Міністэрства аховы здароўя Беларусі – але на практыцы ведамства проста спусціць гэта на ўзровень ніжэй.
На сайце Міністэрства аховы здароўя апублікаваныя розныя пратаколы па медыцынскіх дысцыплінах, у якіх пазначана, што пакладзена і не пакладзена рабіць супрацоўнікам медыцынскіх устаноў пры тых ці іншых дыягназах ў пацыента. Спецыяліст раіць спасылацца таксама на нормы з гэтых пратаколаў пры напісанні звароту.
“Калі, да прыкладу, вам належыць выканаць МРТ і пра гэта напісана ў пратаколе, а МРТ не выконваецца пры пастаўленым дыягназе, то вы маеце права напісаць зварот у сувязі з сітуацыяй, якая ўзнікла”, — дзеліцца радай лекар.
На што людзі скардзяцца?
На думку спецыяліста, многія звароты справакаваныя супрацоўнікамі медыцынскіх устаноў і падаюцца ў сувязі з хамскім або непаважлівым стаўленнем. Прычынай гэтаму Станіслаў бачыць выгаранне медыкаў у сувязі з перапрацоўкамі.
Цяпер па запыце “лекар” у базе Дзяржаўнай службы занятасці даступна больш за 3600 вакансій па ўсёй краіне. У Гродзенскай вобласці адкрыта больш за 500 вакансій, у самім Гродне — больш за 130. Першая намесніца міністра аховы здароўя Алена Богдан у чэрвені паведамляла, што ў краіне ёсць рэгіёны, дзе лекары ў сярэднім працуюць больш чым на 1,3 стаўкі.
У Threads можна знайсці шмат абмеркаванняў так званай “карнай гінекалогіі”. Адна з карыстальніц прыводзіць прыклад такога візіту: лекар спытаў у цяжарнай пацыенткі пра колькасць палавых партнёраў на працягу жыцця ў прысутнасці мужа. Візіт стаў прычынай далейшага разводу.
У Пратаколе Міністэрства аховы здароўя аб медыцынскім назіранні і аказанні медыцынскай дапамогі жанчынам у акушэрстве і гінекалогіі паказана, што на прыёме ўрача-гінеколага неабходна збіраць анамнез жыцця пацыенткі — інфармацыя пра колькасць палавых партнёраў на працягу жыцця туды не ўваходзіць.
Па словах Станіслава, часцяком скаргі паступаюць таксама ў сувязі з халатнасцю, медычнай памылкай або ўскладненнямі пасля лячэння — па збегу абставінаў або па прамой віне медыцынскага персаналу.
Як абгрунтаваць скаргу?
Абгрунтаваць у звароце хамскія паводзіны з боку медыцынскага супрацоўніка можна, спасылаючыся на правы пацыентаў з Закона Аб ахове здароўя. Сярод іх могуць быць права на паважлівае і гуманнае стаўленне з боку работнікаў аховы здароўя і права на знаходжанне ва ўмовах, якія дазваляюць рэалізаваць права на бяспеку і абарону асабістай годнасці.
На думку спецыяліста, даказаць такія паводзіны можа быць няпроста: “Далёка не заўсёды ў вас можа застацца дыктафонны запіс або відэа візіту. Сведак таксама можа не быць. Можа высветліцца, што камэры ў пастарунку ў гэты час не працавалі. А калегі могуць “выгароджваць” лекара з-за кругавой парукі”.
Аднак, Станіслаў сцвярджае, што для падачы звароту дастаткова апісвае факту парушэння вашых правоў. Сур’ёзны вага таксама можа мець калектыўны зварот аб хамскім паводзінах таго ці іншага супрацоўніка.
“Любы зварот, што ў Міністэрства аховы здароўя, што ў адміністрацыю медыцынскай установы, у ідэале павінен быць абгрунтаваным і ўтрымліваць фактуру. Тэкст у звароце ў “ідэальнай” сітуацыі павінен спасылацца на нарматыўную базу”, — сцвярджае лекар.
Праблема многіх беларускіх лекараў і пацыентаў якраз у тым, што яны не ведаюць нарматыўнай базы, лічыць Станіслаў. Ён заклікае лекараў ставіцца да правоў пацыента з павагай: “Варта разумець, што медыцына — гэта ўсё ж такі сфера паслуг. Яна своеасаблівая. Нельга параўноўваць, умоўна кажучы, з таксі, з работнікамі грамадскага харчавання. Але гэта сфера паслуг. Не пацыент для лекара, а лекар для пацыента”.
Праблема чэргаў у бальніцы
На думку Станіслава, прасцей за ўсё напісаць у звароце аб сітуацыі, калі прыём здаўся вам занадта кароткім: “У такіх выпадках можна спасылацца на загады Міністэрства аховы здароўя. У іх часцяком прапісаны выразныя тэрміны прыёму ў спецыяліста. Можна, да прыкладу, напісаць у звароце наступнае: “Я зайшоў у кабінет у 17:05, прыём скончыўся ў 17:10, а па законе я маю 12 хвілін на першасны прыём”.
Згодна з Пастановай Міністэрства аховы здароўя №161 ад 13 снежня 2007 г. першасны прыём лекара-тэрапеўта павінен доўжыцца 15 хвілін, прафілактычны агляд — 9 хвілін. Для акушэра-гінеколага дзейнічае падобная норма – 15 і 10 хвілін адпаведна.
Прыём можа быць кароткім, а чаканне яго — доўгім. “Как себя вести, если пришел на прием к врачу общей практики в 4-ую поликлинику Гродно по талончику за час до назначенного времени, а тут ещё за 2,5 часа не зашли до нынешнего времени…. Это как так и зачем вообще талонная система…. Сейчас отсидел 2,5 и есть сомнение, что вообще успею сегодня… Причем людей относительно немного, но время приема на каждого человека это просто пипец какой-то…” — пытае гродзенец у Threads.
Мму адказалі ў Telegram-канале “Гродна Плюс”:
- Прыходзіць загадзя не трэба – ранні прыход не паскорыць прыём, а толькі створыць натоўп.
- Час настаў, а не выклікаюць – зайдзіце ў кабінет і паведаміце медсястры або лекару аб сваім запісе.
- Пытанне не вырашаецца – ідзіце да загадчыцы аддзялення.
- Галоўнае: медсястра на працягу ўсяго прыёму сама ўдакладняе, які пацыент і з якім пытаннем чакае пад дзвярыма.
Станіслаў Салавей згаджаецца, што ў беларускіх рэаліях перавышэнне нормы прыёму пацыентаў — не рэдкасць. А таксама папярэджвае, што ў лекара не заўсёды будзе час для адказу на ўсе хвалюючыя вас пытанні.
Спецыяліст сцвярджае, што медыкі ў нашай краіне працуюць у сярэднім па 55 гадзін на тыдзень, а некаторыя лекары працуюць па 1,5 стаўкі на пашыраных участках. Станіслаў таксама сцвярджае, што лекараў дадаткова нагружае адміністрацыя медустаноў. Сярод такой нагрузкі ён вылучае працу з справаздачамі, даведкамі і статыстыкай.
Лекары “адфутбольваюць”, калі перастрахоўваюцца
У інтэрнэце можна знайсці шмат гісторый пра так званае “адфутбольванне” — сітуацыі, калі адзін спецыяліст апраўляе пацыента да іншага, а другі да трэцяга.
Спецыяліст прыводзіць “радыкальны” прыклад: “Уявім, што прыходзіць вельмі пажылы чалавек, у якога хворае сэрца, да лекара, і кажа: “Я хачу адпраўку на планавую аперацыю на кілу”. Хірург перажывае, таму што пацыент можа памерці на аперацыйным стале. Таксама могуць адбыцца сур’ёзныя ўскладненні пасля аперацыі. Сказаць пра гэта ў адкрытую ў нашай краіне не зусім [проста]. Пацыент паскардзіцца, лекар атрымае за гэта наганяй”.
Аднак, спецыяліст лічыць, што ў такой сітуацыі лекара яшчэ рэальна адбіцца ад пакарання. “Горш, калі сітуацыя знаходзіцца ў “шэрай зоне”. Калі чалавек не здаровы, але і не настолькі хворы, каб не аперавацца. Сказаць у такой сітуацыі, што чалавеку нельга аперавацца – гэта браць на сябе адказнасць. Калі кардыёлаг скажа, што нельга, то пацыент потым пойдзе да іншага кардыёлага і можа пачаць пісаць скаргі”, — сцвярджае спецыяліст.
Вырашыць сітуацыю з “адфутбольваннем”, на думку Станіслава, дапаможа зварот на ўзроўні Гарздрава (у Гродне і вобласці гэта Галоўнае ўпраўленне аховы здароўя Гродзенскага абласнога выканаўчага камітэта — Hrodna.life) з патрабаваннем сабраць кансіліум з тых лекараў, якія адпраўляюць пацыента адзін да аднаго.
Лекар лічыць, што ва ўзнікненні такіх сітуацый вінаватыя рэаліі беларускай сістэмы аховы здароўя: “У іншай краіне пацыенту могуць прапанаваць выбар: можам лячыцца кансерватыўна, а можам рызыкнуць. І, калі па выніку гэты пацыент памірае на аперацыйным стале або пасля яго, лекара за гэта ў турму не пацягнуць. А ў Беларусі могуць пацягнуць”.
Ці могуць скаргі змяніць сітуацыю?
У ліпені ў каментарах да Карэліцкай цэнтральнай раённай бальніцы на Яндэкс.Картках з’явіўся абураны водгук. Маці паведаміла, што яе дзіцяці з адкрытым пераломам не аказалі дапамогу і адправілі ў Лідскую ЦРБ у 60 км. Аказалася, у бальніцы застаўся адзін хірург. Адпаведна, няма аддзялення і дзяжурстваў. Таму людзей перанакіроўваюць у іншую раённую бальніцу для аказання дапамогі.
“Эта дама не знает, что единственный хирург заканчивает отработку и уезжает в августе. И в больнице не будет даже единственного хирурга😂😂😂😂 Дописались жалоб?)”, — пытае ў пасце са скрыншотам доктарка з Беларусі.
Як змяніць сістэму?
Адносіны паміж лекарам і пацыентам у Беларусі кантралюе ўлада. Мэта медыкаў у нашай краіне – дапамагчы пацыенту так, каб пры гэтым мінімальна рызыкаваць самім.
Напрыклад, з медычнымі памылкамі і ўскладненнямі пасля лячэння сутыкаюцца спецыялісты па ўсім свеце. Лекар можа прыняць няправільнае рашэнне, захворванне можа працякаць атыпова. У Беларусі за гэта пагражае крымінальны пераслед. Станіслаў прапануе замяніць крымінальны пераслед лекараў у Беларусі пажыццёвым пазбаўленнем ліцэнзіі.
Медыцынскія работнікі таксама маюць права на абгрунтаваную прафесійную рызыку. Звычайна пад ім маюцца на ўвазе сітуацыі, калі работнік свядома ідзе на небяспеку або парушае нормы дзеля добрай мэты. Гэта можа адбыцца ў выпадку, калі гэтую мэту нельга дасягнуць звычайнымі і бяспечнымі спосабамі.
У Беларусі прафесійную рызыку прызнаюць абгрунтаванай, толькі калі медыцынская дапамога аказвалася на падставе клінічных пратаколаў і парадку аказання медыцынскай дапамогі. Хоць пратаколы ў розных краінах могуць адрознівацца і адкрыта адставаць.
На каго Беларусь можа арыентавацца?
“У нармальнай сітуацыі лекар абавязаны працаваць у інтарэсах пацыента. Але ў Беларусі лекар абавязаны працаваць у інтарэсах той сістэмы, у якой ён працуе. Выйсця з гэтай сітуацыі на дадзены момант няма. Без нармальнага медычнага самакіравання, пры бягучай манаполіі Міністэрства аховы здароўя, – пералічвае недахопы беларускай сістэмы аховы здароўя Станіслаў. – У нас Міністэрства аховы здароўя – “рэч-у-сабе”, якая сама будуе планы, сама правярае іх выкананне, сама вызначае закон, па якім яны выконваюцца, сама карае за невыкананне гэтых планаў, сама фінансуе, сама хваліць, калі план выкананы. У Беларусі куча грошай траціцца проста для падтрымання і выканання плана, які адарваны ад рэальнасці. І потым так адбываецца, што вакцыны” зліваюцца”, што ў краіне існуюць бескарысныя шпіталізацыі”.
Спецыяліст ставіць у прыклад польскі досвед, дзе незалежна адзін ад аднаго працуюць Міністэрства аховы здароўя, Нацыянальны фонд здароўя (NFZ) і медычныя палаты (Izby Lekarskie). Урачэбныя палаты ўяўляюць сабой прафесійныя органы самакіравання і маюць шмат паўнамоцтваў “на месцах”. Сярод іх рэгуляванне дзейнасці лекараў і выдача дазволаў на медыцынскую практыку.
З літоўскага медыцынскага права можна ўзяць права пацыента на кампенсацыю шкоды. Тады лекар не будзе хаваць ускладненні, баючыся пераследу. Таксама варта запазычыць з літоўскага і французскага права раздзел аб інфармаванай згодзе пацыента. Лекар упэўнены, што такі падыход даваў бы пацыентам разуменне ўсіх рызык і дапамагаў бы ў прыняцці ўзважанага рашэння, напрыклад, перад аперацыяй.
Составляем онлайн-обращение
Згодна з Законам “Аб зваротах грамадзян і юрыдычных асоб”, кожны жыхар краіны можа падаць зварот у адміністрацыю любой дзяржаўнай медыцынскай установы, Гарздраў або Міністэрства аховы здароўя анлайн. Для гэтага можна выкарыстоўваць платформу обращения.бел.
Для падачы звароту онлайн спатрэбіцца рэгістрацыя. У якасці тэмы звароту выбіраем “Ахова здароўя”, у якасці падтэмы “Аказанне медыцынскай дапамогі”.
У раздзеле “Від звароту” выбіраем “Скарга”. Сайт таксама прапануе катэгорыі “Заява” або “Прапанова”. Заяву можна падаць, да прыкладу, калі вы хочаце прымацавацца або адмацаваць ад паліклінікі, а прапанова — калі ў вас ёсць якія-небудзь рэкамендацыі да паляпшэння тых ці іншых працэсаў у медустанове. Таксама спатрэбіцца ўвесці назву ўстановы і вашы персанальныя дадзеныя. Згодна з законам ананімныя звароты не разглядаюцца. Адзінае выключэнне – калі вы паведамляеце аб злачынстве.
Платформа дае магчымасць падаваць як індывідуальныя, так і калектыўныя звароты. У раздзеле “Змест звароту” пішам “Я, Іваноў Іван Іванавіч, зайшоў у кабінет да ўрача-тэрапеўта Івановай Марыі Іванаўны ў 17:00. Прыём скончыўся ў 17: 02. Згодна з Пастановай Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь №161 ад 13 снежня 2007 г. я маю права 15 хвілін на першасны прыём у адпаведнага спецыяліста. У сувязі з вельмі кароткай працягласцю прыёму мной не быў выраблены выбар лекавых прэпаратаў для прызначэння, што лічыцца парушэннем права пацыента на ўдзел у выбары метадаў аказання медыцынскай дапамогі. Прашу разабрацца ў сітуацыі і прыняць меры ўздзеяння на лекара-тэрапеўта Іванову Марыю Іванаўну”.
Платформа таксама дазваляе пакінуць кароткі змест звароту ў дадатак да звычайнага і прымацаваць файлы дакументаў або іншых доказаў, калі яны ў вас маюцца.
